Tarih Dersi Planlama ve Yapılandırma
Bir tarih dersi, önce tarihsel odak ve hedeflenen öğrenme belirlenip kapsam, içerik ve etkinlikler fiilen kullanılabilir süre, öğrenci hazırbulunuşluğu, kaynaklar ve pratik kısıtlamalara göre düzenlenerek planlanır. Her aşama aynı öğrenme amacına hizmet etmeli; tarihsel içerik → öğrenci eylemi → beklenen çıktı zinciri birbiriyle uyumlu olmalıdır. Süreyi sabit yüzdelerle bölmek yerine, görevin gerektirdiği çalışma ve sınıfta gerçekten kullanılabilen süreye göre dağıtın.
Tarih dersi için 5 karar noktası
Planı etkinliklerden geriye doğru değil, öğrenme amacından ileriye doğru kurun. Her karar bir sonrakinin kapsamını ve biçimini sınırlar.
- Odağı ve hedeflenen öğrenmeyi netleştirin. Geniş dönemi tek derse sığdırmaya çalışmak yerine yönetilebilir bir tarihsel soru veya kavram seçin ve öğrencinin ders sonunda neyi bilmesi, anlaması ya da yapabilmesi gerektiğini belirtin.
- Uygulanabilir kapasiteyi belirleyin. Nominal ders süresini değil, hazırlık, geçişler ve rutinlerden sonra kalan kullanılabilir süreyi planlayın. Konu karmaşıklığı arttıkça kapsamı daraltın; sınırlı kaynaklar etkinliğin türünü veya derinliğini sınırlayabilir.
- Ders akışını bağımlılık sırasıyla kurun. Gereken bağlamı oluşturun, temel tarihsel çalışmayı yürütün, bulguları tarihsel odakla ilişkilendirin ve sentez ya da öğrenme kontrolüyle bitirin.
- İçerik, eylem ve çıktıyı eşleştirin. Her içerik parçası dizilimde belirli bir işleve sahip olmalı; etkinlik öğrencinin hedeflenen düşünme eylemini yapmasını istemeli ve beklenen yanıt bu çalışmayı gözlemlenebilir kılmalıdır.
- Zamanlayın, kontrol edin ve gerekirse budayın. Temel etkinliğe yeterli kesintisiz zaman ayırın. Plan süreye sığmıyorsa bütün aşamaları aynı oranda sıkıştırmak yerine kapsamı veya etkinlik karmaşıklığını azaltın; öğretimden önce kaynak, geçiş ve kapanış kontrolünü doğrulayın.
Karar kuralı: Bir içerik veya etkinlik hedeflenen öğrenmeye açık bir katkı sağlamıyor ya da yanlış aşamada yer alıyorsa çıkarın, sadeleştirin veya yeniden konumlandırın.
Bu nedenle tarih dersi planlaması, hazır bir etkinlik seçmekle değil dersin sınırlarını ve öğrenme ilişkilerini belirlemekle başlar. Aşağıdaki bölümler her kararın hangi koşullarda değiştiğini ve planın nasıl uygulanabilir bir sıraya dönüştürüleceğini açıklar.
İçindekiler
Tarih Dersi için Planlama Çerçevesini Belirleme
Planlama çerçevesi, tek tek etkinlikler seçilmeden önce ders sınırlarını belirler.
Tarihsel odak ve hedeflenen öğrenme, dersin ele alması gerekenleri sınırlarken; mevcut süre, öğrenci bağlamı, kaynaklar ve pratik kısıtlamalar, hangi kapsam ve sıranın uygulanabilir olduğunu şekillendirir.
Bu planlama koşullarını önceden belirlemek, bireysel görevlerin planı tanımlamasına izin vermek yerine etkinlik seçimlerini dersin öğrenme amacına tabi kılar.
Çerçeve bu nedenle hedeflenen tarihsel öğrenme kapsamını, tarih dersinin öğretileceği koşullarla ilişkilendirir.
Tarihsel odak ve hedeflenen öğrenme, kapsam ve derinliğin amaca göre sınırlarını belirler.
Mevcut süre, bu kapsamın ne kadarının ders içinde geliştirilebileceğini sınırlandırırken; ilgili ön bilgiyi de içeren öğrenci bağlamı, tarihsel çalışmayı erişilebilir kılmak için gereken sırayı şekillendirir.
Kaynaklar ve pratik kısıtlamalar, içerikle çalışmanın belirli yollarına izin verebilir veya bunları sınırlayabilir; bu nedenle uygulanabilir bir sıra, sınıfta fiilen mevcut olanı yansıtmalıdır.
Bu sınırlar belirlendiğinde planlama çerçevesi, ayrıntılı ders sırasını tarihsel odak, hedeflenen öğrenme, mevcut süre ve pratik kısıtlamalarla uyumlu biçimde kurmak için yeterince tanımlanmış olur.
Tarihsel Odağı ve Hedeflenen Öğrenmeyi Netleştirme
Öğretilebilir bir tarih dersi, yönetilebilir bir tarihsel odak ile öğrencilerin ders sonunda neyi bilmeleri, anlamaları veya yapabilmeleri gerektiğini açıkça tanımlayan hedeflenen öğrenmeyi birlikte gerektirir.
Tarihsel odak, ders kapsamını yönetilebilir bir tarihsel soruya veya kavrama daraltırken, hedeflenen öğrenme, dersin desteklemesi amaçlanan öğrenme çıktısını belirtir.
Uygun kapsam; mevcut süreye, konu karmaşıklığına ve ilgili ön bilgiye bağlıdır, ancak içerik seçimine ve etkinlik seçimine rehberlik edecek kadar belirli olmalıdır.
Örneğin, bütün bir tarihsel dönem tek bir ders için çok geniş bir konuyken, belirli bir olay, gelişme, neden veya sonuç hakkında odaklanmış bir soru ders boyutunda bir odak sağlar.
Tarihsel soru veya kavram doğrudan hedeflenen öğrenmeye bağlanmalıdır: öğrenme çıktısı netleştiğinde, içerik seçimi bu anlayışı geliştirmek için gereken materyale öncelik verebilir ve etkinlik seçimi öğrencilerin bu anlayışla çalışmasını destekleyebilir.
Ön bilgi de ders kapsamını etkiler; öğrenciler merkezi tarihsel soruyu ele almadan önce henüz sahip olmadıkları gerekli arka plan bilgisinin oluşturulması gerekebilir.
Net öğrenme hedefleri belirleme çalışmasının daha derin kısmı hedef planlama aşamasına aittir; burada hedeflenen öğrenmenin yalnızca derse rehberlik edecek kadar belirli olması yeterlidir.
Tarihsel odak ve hedeflenen öğrenme birlikte, derse neyin dahil olduğunu ve kapsamı dışında neyin bırakılabileceğini sınırlar.
Mevcut Süreyi ve Pratik Kısıtlamaları Tanımlama
Planlamada önemli olan yalnızca programdaki nominal ders uzunluğu değil, planlanan öğrenme için fiilen kullanılabilir süredir.
Hazırlık, geçişler ve sınıf rutinleri, programlanan sürenin bir kısmını tüketebilir; kaynak mevcudiyeti ve öğrenci hazırbulunuşluğu ise kalan sürede neyin tamamlanabileceğini yeniden şekillendirebilir.
Kullanılabilir sürenin miktarı bu nedenle evrensel bir yüzde veya sabit bir tahsisten ziyade belirli dersin koşullarına göre değişir.
Bu ayrım önemlidir çünkü uygulanabilir kapsam, etkinlik süresi ve sıranın kalan kapasiteye uyması gerekir.
İlgili kısıtlamalar, tek tek dakikalar tahsis edilmeden önce belirlenmelidir.
Her bir ölçüt, kullanılabilir süreyi neyin azaltabileceğini veya dersin pratik kapasitesini neyin yeniden şekillendirebileceğini gösterir:
- Hazırlık ve geçişler: materyal dağıtmak, görevleri değiştirmek, kaynakları düzenlemek veya ders aşamaları arasında geçiş yapmak için gereken süre, ders uzunluğunun planlanan tarihsel çalışma için mevcut olan kısmını azaltır.
- Sınıf rutinleri: zorunlu açılış, kapanış, idari veya prosedürel rutinler programlanan süreyi tüketir ve daha kısa bir etkinlik sırası gerektirebilir.
- Kaynak mevcudiyeti: belgelere, cihazlara, kitaplara veya diğer materyallere sınırlı erişim, etkinlik seçimini kısıtlayabilir veya daha basit bir sıra gerektirebilir.
- Öğrenci hazırbulunuşluğu: ilgili ön bilginin oluşturulması gerektiğinde, mevcut öğretim süresinin bir kısmının bu hazırlığı desteklemesi gerekebilir ve bu da sonraki tarihsel çalışma için uygulanabilir kapsamı azaltır.
- Zorunlu içerik: derste kalması gereken içerik, kullanılabilir süre içinde ne kadar isteğe bağlı materyal veya etkinlik karmaşıklığının barındırılabileceğini sınırlar.
- Zamanlama kısıtlamaları: değiştirilemeyen başlangıç, bitiş, kesinti veya ders programı koşulları, sıra ve uzunluğu için pratik sınırlar belirler.
Bu kısıtlamalar tek bir sabit zamanlama düzeni belirlemez; dersin planlanması gereken kapasiteyi tanımlarlar.
Örneğin 45 dakikalık bir ders, aynı tarihsel odağa sahip daha kısa bir dersten daha fazla içerik derinliği veya etkinlik karmaşıklığı barındırabilir; ancak gerçek kapasite hazırlık, geçişler, sınıf rutinleri, kaynaklar, öğrenci hazırbulunuşluğu ve zorunlu içeriğe bağlıdır.
Mevcut ders süresi ve pratik kısıtlamalar bu nedenle ayrıntılı zaman tahsisi başlamadan önce kapsamı ve sırayı sınırlar.
Tarih Dersini Mantıksal Bir Sırayla Oluşturma
Mantıksal bir ders sırası, her aşamanın öğrencileri bir sonraki aşamaya hazırlamasını sağlar ve etkinlikleri birbirinden kopuk görevler olarak ele almaz.
İlerleme genellikle yönlendirmeden temel tarihsel çalışmaya, ardından sentez veya öğrenme kontrolüne doğru ilerler; aşamaların tam sayısı ve biçimi dersin amacına ve bağlamına göre değişir.
Bu nedenle her aşamanın, ders sırası boyunca ilerlemeyi destekleyen bir öğretim amacı olmalıdır.
Aşağıdaki sıralı aşamalar, evrensel bir formülden ziyade tek bir dersin bölümleri arasındaki bağımlılığı temsil eder.
Her aşamada öğretim amacı, öğrenci eylemini yönlendirmeli ve ortaya çıkan kanıt, dersin ilerlemeye hazır olup olmadığını göstermelidir.
- Öğrencileri tarihsel odağa yönlendirin. Ders için gereken ön bağlamı veya tarihsel soruyu oluşturun; öğrenciler odağı kavrar ve ilgili ön bilgiyi onunla ilişkilendirir, böylece temel tarihsel çalışmaya başlamak için yeterli yönlendirmeye sahip olduklarına dair kanıt sağlarlar.
- Temel tarihsel çalışmayı geliştirin. Öğrencileri seçilen tarihsel içerik, kaynaklar, soru veya görevle buluşturun ki hedeflenen öğrenmeyi inceleyip geliştirebilsinler; verdikleri yanıtlar veya yaptıkları çalışma, merkezi tarihsel fikrin ele alınıp alınmadığına dair kanıt sağlar.
- Öğrenmeyi ilişkilendirin ve pekiştirin. Öğrencilerin temel etkinlikten elde ettikleri bulguları, açıklamaları veya kanıtları dersin tarihsel odağıyla ilişkilendirmelerini sağlayın; kurdukları bağlantılar, dersin keşiften senteze doğru ilerleyip ilerleyemeyeceğini gösterir.
- Öğrenmeyi sentezleyin veya kontrol edin. Tarihsel odağa dönün ve öğrencilerden önceki aşamalarda geliştirilenleri ifade etmelerini, uygulamalarını veya kontrol etmelerini isteyin; ortaya çıkan yanıt, dersin öğretim amacına bağlı olarak öğrenmeye dair son bir kontrol sağlar.
Bağlam Oluşturma ve Öğrencileri Tarihsel Odağa Yönlendirme
Ders açılışındaki tarihsel bağlam, öğrencilerin temel etkinliği yorumlamak için ihtiyaç duydukları arka planı sağlamalıdır.
Yönlendirme, ilgili ön bilgiyi harekete geçirebilir ve öğrenciler daha derin çalışmaya başlamadan önce tarihsel odağı çerçeveleyebilir.
Ne kadar bağlamın gerekli olduğu, öğrencilerin halihazırda ne bildiğine ve planlanan görevin karmaşıklığına bağlıdır.
Gerekli bağlam, öğrencileri bu görevi yorumlamaya hazırlar; fazla arka plan ise açılışı ayrı bir derse dönüştürebilir.
Gerekli asgari bağlam; planlanan görev için ihtiyaç duyulduğu ölçüde zaman ve yeri, kilit kişileri veya tarihsel kavramları, temel kelime dağarcığını ve merkezi tarihsel soruyu belirtmelidir.
Bu ipuçları, ön bilgiyi tarihsel odakla ilişkilendirir ve öğrencilerin temel etkinlikte neyi inceleyeceklerini netleştirir.
- Ön bilgi: öğrencilerin yeni tarihsel odağı halihazırda sahip oldukları ilgili bilgiyle ilişkilendirmeleri için gereken arka planı harekete geçirin.
- Zaman ve yer: olayı, gelişmeyi, kaynağı veya soruyu yorumlama için gereken tarihsel ortama yerleştirin.
- Kilit kişiler veya tarihsel kavramlar: öğrencilerin temel görevi anlamlandırmak için ihtiyaç duydukları aktörleri veya kavramları belirtin.
- Temel kelime dağarcığı: öğrencilerin materyali veya yönergeleri doğru yorumlamak için anlamlarını bilmeleri gereken terimleri tanıtın.
- Tarihsel soru: temel etkinliğe net bir tarihsel amaç kazandıran ve öğrencilerin inceleyecekleri kanıtlara veya içeriğe dikkatlerini yönelten soruyu çerçeveleyin.
Temel Tarihsel Öğrenme Etkinliğini Geliştirme
Temel tarihsel öğrenme etkinliği, hedeflenen öğrenmenin gerektirdiği ana tarihsel düşünme veya bilgi çalışmasını taşımalıdır.
Öğrenme işlevi, öğrencilerin hangi tarihsel içerik veya kanıtla çalışacağını, görevin hangi öğrenci eylemini gerektirdiğini ve hangi yanıtın ortaya çıkması gerektiğini belirler.
Etkinlik seçimi, yenilik, eğlence değeri veya bir kaynağın mevcudiyeti yerine öğrenme amacına dayanmalıdır.
Uygun etkinlik türü, tarihsel içerik, öğrenci bağlamı, mevcut süre ve istenen öğrenme çıktısına göre değişir.
Etkinlik-amaç uyumu, tarihsel içerik veya kanıttan öğrenci eylemine, bilişsel talebe ve gözlemlenebilir bir öğrenme çıktısına uzanan bir zincir olarak test edilebilir.
Öğrencilerin neyle çalıştığı, görev için mevcut olan içeriği, kanıtı veya kaynak materyali belirler; öğrencilerin onunla ne yapması gerektiği, ilgili kanıtı seçme, bilgiyi yorumlama, anlatımları karşılaştırma veya bir açıklama oluşturma gibi gereken bilişsel eylemi belirler.
Beklenen yanıt daha sonra bu çalışmayı, hedeflenen öğrenmeye uygun bir biçimde, örneğin bir kanıt seçimi, karşılaştırma, yorumlama veya açıklama olarak gözlemlenebilir kılmalıdır.
- Tarihsel içerik veya kanıt: öğrencilere hedeflenen öğrenmeyi ele almak için ihtiyaç duydukları şeyi veren materyali seçin; bir kaynağı yalnızca mevcut olduğu için tercih etmeyin.
- Öğrenci eylemi: öğrencilerin bu materyalle ne yapması gerektiğini belirtin, böylece hedeflenen öğrenme yorumlama veya açıklama gerektirdiğinde etkinlik, bilgiyi alma veya tekrarlamanın ötesine geçsin.
- Bilişsel talep: görevin gerektirdiği düşünme biçimini hedeflenen öğrenmeyle uyumlu hale getirin; örneğin belirleme, karşılaştırma, yorumlama, değerlendirme veya açıklama.
- Öğrenme çıktısı: hedeflenen öğrenci eylemini yansıtan ve tamamlanan tarihsel çalışmanın kanıtını sağlayan gözlemlenebilir bir yanıt isteyin.
Örneğin öğrencilerden bir tarihsel kaynağı açıklama ekleyerek incelemelerini istemek, hedeflenen öğrenme kanıtı belirlemeyi ve önemini açıklamayı gerektirdiğinde iyi bir uyum sağlayabilir; ancak hedeflenen öğrenme rakip tarihsel açıklamaları karşılaştırmayı gerektirirken öğrenciler yalnızca bilmedikleri kelimeleri vurguluyorsa aynı etkinlik zayıf bir uyum gösterir.
Etkinlik türü değişmemiştir; uygunluğu, gereken öğrenci eylemi, bilişsel talep ve öğrenme çıktısıyla değişir.
Etkinlik seçimi bu nedenle yeniliği değil, öğrenme işlevini izlemelidir.
Sentez ve Öğrenme Kontrolü ile Bitirme
Ders kapanışı, merkezi tarihsel fikri pekiştirmeli ve hedeflenen öğrenmeyle bağlantılı gözlemlenebilir kanıt üretmelidir.
Bir sentez yönlendirmesi veya öğrenci çıktısı, öğrencilerden derste geliştirdikleri anlayışı ifade etmelerini, açıklamalarını, ilişkilendirmelerini veya göstermelerini isteyebilir.
Ortaya çıkan yanıt, kısa bir kapanış kontrolünü tam bir anlayışın kanıtı olarak ele almadan, öğrencilerin o noktada tarihsel odak hakkında ne ifade edebildiklerini gösterir.
Çıkış bileti veya özet gibi tek bir rutin bu amaç için zorunlu değildir.
Ders Sırasına Zaman Tahsis Etme
Zaman tahsisi, kullanılabilir süreyi sabit bir yüzde veya evrensel bir oran yerine her ders aşamasının öğretim işlevine göre dağıtmalıdır.
Temel etkinlik, amaçlanan tarihsel öğrenme işlevini yerine getirmek için yeterli kesintisiz süre almalı; diğer aşamalar ise amaçlarının gerektirdiği süreyi almalıdır.
Tahsis bu nedenle ders süresine, konu karmaşıklığına, sınıf rutinlerine, öğrenci ihtiyaçlarına ve her aşamada gereken çalışmaya bağlıdır.
Sabit oranlı bir tahsis, bu koşullardan bağımsız olarak aynı oranları uygularken; koşul temelli tahsis, ders gereksinimleri değiştiğinde tahmini dakikaları ayarlar.
Kullanılabilir süre, gerekli hazırlık, geçiş ve rutin maliyetleri hesaba katıldıktan sonra ders uzunluğunun mevcut olan kısmıdır.
Her ders aşaması için öğretim amacının gerektirdiği süreyi tahmin edin ve kısaltmayı veya uzatmayı haklı çıkaracak bir ayarlama koşulu belirleyin.
Her aşama için tek bir evrensel süre varsaymayın; tahmini süreyi fiili ders süresine, görev karmaşıklığına ve öğrenci ihtiyaçlarına göre belirleyin.
Tablo bu nedenle tahmini süreyi standart bir zamanlama kuralından ziyade bir planlama kararı olarak ele alır.
| Ders aşaması | Öğretim amacı | Tahmini süre | Ayarlama koşulu |
|---|---|---|---|
| Yönlendirme | Tarihsel odağı ve gerekli bağlamı oluşturmak | Öğretmenin kullanılabilir süre içinde belirlediği tahmin; yalnızca gerekli bağlamı oluşturmak için gerektiği kadar tutulur | Öğrenciler gerekli bağlama zaten sahip olduğunda kısaltın; temel arka plan oluşturulması gerektiğinde uzatın |
| Temel etkinlik | Ana tarihsel düşünme veya bilgi çalışmasını tamamlamak | Planlanan görevin gerektirdiği en büyük kesintisiz bloğu mevcut kullanılabilir süre içinde ayırın | Görev daha fazla kaynak işleme veya açıklama gerektirdiğinde uzatın; kullanılabilir süre sınırlı olduğunda kapsamı veya etkinlik karmaşıklığını azaltın |
| Bağlantı ve pekiştirme | Bulguları veya kanıtı tarihsel odakla ilişkilendirmek | Öğrencilerin temel çalışmayı tarihsel odakla ilişkilendirmesi için yeterli, öğretmenin belirlediği tahmin | Öğrencilerin kanıtı merkezi tarihsel fikre bağlamak için daha fazla zamana ihtiyacı olduğunda uzatın |
| Sentez veya kapanış kontrolü | Hedeflenen öğrenmeyi ifade etmek veya göstermek | Planlanan öğrenci çıktısı veya kapanış yanıtı için yeterli, öğretmenin belirlediği tahmin | Gereken öğrenci çıktısının biçimine ve karmaşıklığına göre kısaltın veya uzatın |
Daha kısa bir süre, planlanan temel etkinlik için yeterli kullanılabilir zaman sağlamıyorsa, her ders aşamasını aynı oranda sıkıştırmak yerine tarihsel içeriğin kapsamını azaltın veya etkinliği basitleştirin.
Ortaya çıkan zamanlama planı, varsayılan sabit bir oran yerine fiili ders süresini ve koşullarını yansıtmalıdır.
İlk zaman tahsisi, öğretimden önce uygulanabilir bir plan oluşturur; tekrarlanan süre aşımları, tamamlanmayan aşamalar veya kalıcı hız sorunları ders akışı ve süre sorunlarını çözme kapsamında ele alınan ayrı bir konudur.
Tarihsel İçeriği ve Etkinlikleri Ders Sırasına Göre Düzenleme
Tarihsel içerik ve etkinlikler, her ders aşamasının aynı öğrenme amacı için gerçekleştirmesi gerekenlere göre yerleştirilmelidir.
Her bir içerik parçası, yalnızca konuyla ilgili olduğu için dahil edilmek yerine, dizilimde o noktada ihtiyaç duyulan olguları, kaynakları, açıklamaları veya ön koşul bağlamını sağlamalıdır.
Etkinlik yerleşimi daha sonra öğrencilerin bu materyali hedeflenen öğrenmeye katkıda bulunacak şekilde kullanmasını gerektirmelidir.
Bir içeriğin uygunluğu bu nedenle yalnızca derse ait olup olmamasına değil, dizilim içinde nerede ve hangi işlevle kullanıldığına da bağlıdır.
Yerleştirme zinciri: içerikten gözlemlenebilir çıktıya
Bir içerik parçasını yalnızca konuyla ilgili olduğu için değil, ders diziliminde belirli bir işi yaptığı için yerleştirin.
- Gerekli içeriği belirleyin. O aşamada ihtiyaç duyulan olgu, kaynak, açıklama veya ön koşul bağlamını seçin.
- Doğru aşamaya yakın gruplayın. İçerik miktarı ve yeri, planlanan etkinliğin gerektirdiği ön koşul bağlama göre şekillensin.
- Öğrenci eylemini bağlayın. Etkinlik, öğrencinin tarihsel içeriği yalnızca görmesini değil, hedeflenen öğrenmeye katkıda bulunacak biçimde kullanmasını gerektirsin.
- Çıktıyı görünür kılın. Beklenen yanıt, içeriğin öğrenme amacına katkısını gözlemlenebilir hale getirsin.
Yerini hak etme kuralı: Bir olgu, kaynak, açıklama veya görev gerekli bir ders işlevini destekliyor, öğrenciyi sonraki çalışmaya hazırlıyor ya da hedeflenen çıktıyı mümkün kılıyorsa planda kalır. Net bir işlevi yoksa yalnızca kapsamı artırmak için eklenmemelidir.
Örnek: Bir tarihsel kaynak dersle ilgili olsa bile öğrenciler önemini yorumlamak için gereken ön koşul bağlama sahip olmadan önce sunulursa yanlış yerde olabilir. Aynı kaynak gerekli bağlamdan sonra yerleştirildiğinde etkinlik içinde daha açık bir işlev kazanabilir.
Tarih ders planı örnekleri, içerik gruplama, etkinlik yerleşimi ve öğrenci çıktısının bir dizi boyunca pratikte nasıl ilişkilendiğini gösterebilir.
Her öğenin yeri, ders aşamasına ve öğrenme amacına yaptığı açık katkıyla gerekçelendirilebilmelidir.
Tarihsel İçerik için Tutarlı Bir Sıra Seçme
İçerik sırası, öğrencilerin dersin öğrenme amacı için anlaması gereken tarihsel ilişkiyi izlemelidir.
Sıralama mantığını hedeflenen tarihsel ilişkiye göre seçin
Buradaki seçim, bütün bir tarih programının sırasını değil, mevcut dersin içindeki içeriğin hangi ilişkiyi görünür kılması gerektiğini belirler. Zaman sırası temel ilişki değilse kronoloji varsayılan seçenek olmak zorunda değildir.
Olayların zaman dizisi, öğrencilerin neyin neyi izlediğini veya neye yol açtığını yorumlaması için gerekli olduğunda kullanın.
Koşullar, eylemler ve sonuçlar arasındaki bağımlılığı ön plana çıkarmanız gerektiğinde içeriği bu ilişki etrafında düzenleyin.
Bir dönem boyunca neyin değiştiğini, neyin sürdüğünü veya nasıl geliştiğini izlemek hedeflenen öğrenmenin merkezindeyse bu ilerleyişi seçin.
Örnekleri, vakaları veya bakış açılarını birbirleriyle ilişkili biçimde incelemek gerekiyorsa paralel karşılaştırma düzeni kullanın.
Öğrencilerin sonraki materyali anlamlandırmak için önce belirli bir tarihsel kavramı kurması gerekiyorsa içeriği bu kavramın aşamalı gelişimine göre sıralayın.
Seçim ölçütü: Sıralama, hedeflenen tarihsel ilişkiyi daha açık hale getirmeli ve öğrenci anlayışını desteklemelidir. Örneğin nedenselliği incelemek için olay dizisine ihtiyaç varsa kronoloji uygundur; aynı kavramı farklı durumlar arasında karşılaştırmak hedefleniyorsa tematik veya kavramsal gruplama daha açık olabilir.
Her Etkinliği Dersteki İşlevine Göre Eşleştirme
Her etkinlik, yenilik veya eğlence değerinden ziyade belirli bir ders aşamasında yerine getirdiği öğrenme işlevi için seçilmelidir.
Gerekli işlev, etkinlik türünü, ortaya çıkarması gereken öğrenci eylemini ve çalışmayı gözlemlenebilir kılan beklenen yanıtı belirler.
Hatırlama, açıklama, kaynak analizi, tartışma, yazma ve sentez, hedeflenen öğrenmeye ve öğrenci bağlamına bağlı olarak farklı amaçlara uygun olabilir.
Etkinlik seçimi bu nedenle gereken öğrenme işlevi değiştiğinde değişmelidir.
Etkinlik-amaç eşleştirmesi, ders aşaması ve o noktada gereken öğrenme işlevi ile başlar, ardından uygun bir öğrenci eylemi gerektiren bir etkinlik türü belirler.
Beklenen yanıt bu eyleme karşılık gelmelidir; örneğin hatırlama için ilgili bilgi, kaynak analizi için kanıta dayalı bir yorum, sentez için ise kısa bir açıklama.
Bu aşamadan işleve, etkinliğe ve yanıta uzanan ilişki, etkinlik seçimini ders amacına bağlı tutar ve tek bir etkinlik türünün her bağlama hizmet etmesini gerektirmez.
Aşağıdaki eşleştirmeler, sabit kurallar değil, genel örneklerdir.
| Ders işlevi | Olası etkinlik türü | Öğrenci eylemi | Beklenen yanıt |
|---|---|---|---|
| Hatırlama | Kısa hatırlama yönlendirmesi | İlgili ön bilgiyi hatırlamak | Ders için gereken ilgili olgular, terimler veya fikirler |
| Açıklama | Odaklanmış açıklama görevi | Tarihsel bilgiyi veya fikirleri ilişkilendirmek | Belirtilen ilişkiye dair kısa bir açıklama |
| Kaynak analizi | Tarihsel kaynak görevi | İlgili kanıtı incelemek ve yorumlamak | Kaynaktaki bilgilerle desteklenen bir yorum |
| Tartışma | Odaklanmış tartışma yönlendirmesi | Tarihsel iddiaları veya yorumları ifade etmek ve incelemek | Ders sorusuyla bağlantılı, gerekçelendirilmiş bir katkı |
| Yazma | Kısa yazılı yanıt | Kanıtı veya fikirleri yazılı bir anlatımda düzenlemek | Görevin gerektirdiği tarihsel ilişkiyi ifade eden bir yanıt |
| Sentez | Kapanış sentez yönlendirmesi | Dersin ana bulgularını tarihsel odağıyla ilişkilendirmek | Geliştirilen öğrenmeye dair kısa bir ifade veya açıklama |
İlgi çekici bir etkinlik, öğrenci eylemi ve beklenen yanıtı hedeflenen öğrenmeyi ele almadığında yine de uyumsuz olabilir; örneğin, ayrıntılı bir hatırlama oyunu, öğrencilerin tarihsel bir kaynaktan kanıt yorumlamasını gerektiren bir ders aşamasına uymaz.
Bu durumda daha basit bir kaynak analizi yönlendirmesi daha iyi uyum sağlar çünkü öğrenme işlevine uygun öğrenci eylemini ve beklenen yanıtı doğrudan ortaya çıkarır.
Uygun etkinlik bu nedenle en ayrıntılı veya eğlenceli görünen değil, gereken işleve uyan etkinliktir.
Dersi Öğretmeden Önce Son Bir Planlama Kontrolü Yapma
Son bir planlama kontrolü, tamamlanan tarih dersinin öğretimden önce tutarlı bir şekilde işleyip işlemediğini doğrular.
Plan; kapsam, sıra, zamanlama, etkinlikler, kaynaklar, geçişler ve kapanış kontrolü belirgin boşluklar veya aşırı yük oluşturmadan birlikte çalıştığında ve hedeflenen öğrenmeyle uyumlu kaldığında kullanıma hazırdır.
Her kontrol, koşulu karşılanmadığında revizyonu tetiklemeli, koşul zaten sağlandığında ise mevcut haliyle bırakılmalıdır.
Öğretim öncesi kontrol listesi
- Ders kapsamı, kendisine katkıda bulunmayan içeriği dahil etmeden hedeflenen öğrenmeye uyuyor mu?
- Sıra, tarihsel bağlamı, içeriği ve etkinlikleri öğrencilerin takip edebileceği bir düzende yerleştiriyor mu?
- Zamanlama, gerekli hazırlık ve kapanış süresi dahil olmak üzere kullanılabilir ders süresine uyuyor mu?
- Her etkinliğin hedeflenen öğrenmeye katkıda bulunan tanımlı bir etkinlik amacı var mı?
- Gerekli kaynaklar ve tarihsel materyaller planlanan etkinlikler için hazır ve erişilebilir mi?
- Ders aşamaları arasındaki geçişler mevcut süre ve sınıf koşulları dahilinde gerçekçi mi?
- Her büyük içerik parçası, yalnızca konu kapsamını artırmaktan ziyade ders içinde net bir işleve sahip mi?
- Temel etkinlik, öğrencilere dersin gerektirdiği tarihsel çalışmayı tamamlamaları için yeterli fırsat sağlıyor mu?
- Kapanış kontrolü, hedeflenen öğrenmeyle ilgili kanıt ortaya çıkarıyor mu?
- Genel plan, kapsamı, sırası, zamanlaması, etkinlikleri, kaynakları, geçişleri ve kapanış kontrolü aynı öğrenme amacını destekleyecek kadar tutarlı mı?
- Herhangi bir etkinliği veya içerik parçasını çıkarmak, hedeflenen öğrenmeyi kaybetmeden tutarlılığı artırır mı?
Başarısız bir kontrol, öğretimden önce revize edilmesi gereken bir koşulu ortaya çıkarır, ancak tek başına belirli bir planlama hatasının oluştuğunu kanıtlamaz.
Tekrarlayan hataların daha kapsamlı incelenmesi, kaçınılması gereken ders planlama hataları bölümünün konusudur; bu son inceleme ise öğretim öncesi hazırlık ve tutarlılıkla sınırlıdır.